dietetyka

18 Feb 2009

Dietetyk – podmiot zajmująca się ustalaniem diety na rzecz danej osoby. Człowiek z wykształceniem dotyczącym pokarmów i ich zdrowotności.

Kategorie: Zawody • Dietetyka

Leczenie żywieniowe

28 Dec 2008

Leczenie żywieniowe (ang. nutritional therapy) – integralna część procesu leczniczego, mająca na celu poprawę i wikt stanu odżywienia, poprawę negocjacje i akceleracja wyleczenia.

Opiera się ocenie stanu odżywienia zaś zapotrzebowania na substancje odżywcze, z następowym podawaniem energii w postaci zbilansowanego pokarmu (proteina, węglowodany, tłuszcze, pierwiastki śladowe, tlenek wodoru, elektrolity, witaminy) i ustaleniem cenny jego podania. Kuracja żywieniowe wolno mieć przewagę poprzez:

  • żywienie dojelitowe, alias drogą przewodu pokarmowego. Określnik to zawiera pewną niedokładność, ponieważ zawiera traf żywienia zgłębnikiem założonym bez owijania w bawełnę do jelita, podczas gdy i zgłębnikiem założonym do żołądka. Z drugiej strony obejmuje ponadto wszystkie formy leczenia żywieniowego prowadzonego preparatami podawanymi doustnie.
  • żywienie pozajelitowe

Dla właściwego negocjacje sposobu leczenia konieczna jest pełna diagnoza stanu zdrowia pacjenta, dotycząca zarówno oceny stanu odżywienia, stanu wyrównania metabolizmu, chorób współistniejących, gdy również oczekiwanych efektów leczniczych.

Cały zwyczaj postępowania medycznego w przypadku wprowadzenia leczenia żywieniowego wolno sformułować następująco:

  • ocena stanu zdrowia chorego, stopnia zaawansowania choroby, stanu wydolności poszczególnych narządów, sformułowanie niedoborów żywieniowych, diagnoza celu leczenia i oczekiwanych działań pożądanych
  • wyznaczenie podstawowego zapotrzebowania energetycznego (statystycznie ze wzoru Harrisa i Benedicta) a całkowitego zapotrzebowania energetycznego (średnio w wyjście najprostszy wyznaczany przez dodanie do podstawowego zapotrzebowania energetycznego 20-35 kilokalorii na iks kilo masy pacjenta)
  • w ów wybieg wyznaczone całkowite potrzeba posiadania energetyczne bilansuje się odpowiednią podażą białka (dookoła 20% całkowitej ilości energii), tłuszczów (30%) i węglowodanów (50%).
  • wyznaczenie zapotrzebowania na wodę (podstawowe zapotrzebowaie na wodę wylicza się z wzoru:

1500 ml + (wiele ciała - 20) x 20 ml

  • wyrównanie zaburzeń elektrolitowych, witaminowych i w zakresie pierwiastków śladowych

Powikłania leczenia:

  • biegunka bądź zaparcie
  • kolka brzuszna
  • wzdęcie
  • nudności i wymioty
  • powikłania septyczne związane z ryzykiem zakażenia pokarmu, cewnika albo zestawu do przetoczeń
  • zaburzenia elektrolitowe (nadwyżka ewentualnie deficyt) z powodu mylnie zbilansowanej diety
  • odwodnienie bądź przewodnienie z przyczyny złego bilansu wodnego

Przykłady preparatów do leczenia żywieniowego

  • alergie pokarmowe, noworodki, niemowlęta, dzieci starsze: Elecare, Isomil, Pulmocare, Osmolite, Jewity.
  • choroba Leśniowskiego-Crohna: Ensure Dodać HN, Prosure,Pulmocare, Osmolite, Jewity.
  • mukowiscydoza: Prosure, Ensure dodać HN, Ensure, Pulmocare, Osmolite, Jewity.


Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych w Wikipedii!

Kategorie: Terapie • Dietetyka

Wymiennik tłuszczowy

19 Dec 2008

Wymiennik tłuszczowy (WT) - jest to taka liczba pożywienia, w której znajduje się 10 gramów tłuszczu ewentualnie jego równoważna kwota. Jak norma przyjęto porcję masła o masie 12 gramów.

Kategoria: Dietetyka

Racja pokarmowa

12 Dec 2008

Ten paragraf wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
By zrobić go weryfikowalnym, trzeba zwrócić przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Racja pokarmowa - wolumen produktów z jedenastu grup produktów żywieniowych, którą powinna pochłonąć w określonym czasie podmiot ewentualnie wspólnota osób, żeby zaciemnić jej potrzeba posiadania na energię i zawartość odżywcze.

Grupy produktów

  1. Produkty zbożowe
  2. Mleko i przetwory mleczne
  3. Mięso, drób, ryby
  4. Jaja
  5. Tłuszcze i masło
  6. Ziemniaki
  7. Warzywa i owoce bogate w witaminę C
  8. Warzywa i owoce bogate w betakaroten (prowitamina A)
  9. Inne jarzyny i owoce
  10. Nasiona roślin strączkowych
  11. Cukier i słodycze

Kategoria: DietetykaUkryta kategoria: Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł

Szablon:Wartość odżywcza infobox

12 Dec 2008

Koszt odżywcza
{{{nazwa}}}

({{{próbka}}})

Wartość energetyczna

{{{wartość_energetyczna}}} kcal = kJ

Białka
{{{białka}}} g

Węglowodany
{{{węglowodany}}} g

Tłuszcze
{{{tłuszcze}}} g

Fortel użycia szablonu tudzież przykłady znajdują się na stronie dyskusji.

Kategoria: Dietetyka

Wymiennik białkowy

07 Dec 2008

Wymiennik białkowy (WB) - jest to taka wolumen pożywienia, w której znajduje się 10 gramów białka zwierzęcego bądź jego równoważną wolumen. W charakterze norma przyjęto porcję mięsa cielęcego o masie 50 gramów. Dostarcza ono ok. 40 kcal energii.

Zobacz także: odpowiednik węglowodanowy

Kategoria: Dietetyka

Poziom spożycia

07 Dec 2008

Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji.
Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości.

Poziom spożycia - przeciętna kaloryczność dziennej porcji pożywienia spożywanej przez ludzi. Ze względu na kulturę i nacja współczynnik poziomu spożycia zmienia się na rzecz każdego kraju, jednak na rzecz uogólnienia stosuje się uśredniający rozdział na dubel rejony świata. W krajach bogatszej Północy je się więcej i w wyższym stopniu urozmaicone strawa aniżeli w rejonach uboższego Południa.

Średnie konsumpcja w Europie i Ameryce Północnej

Średnia dzienna cena energetyczna - ok. 3600 kilokalorii, w tym:

  1. Śniadanie ~ 1000 kcal., np. płatki, owoce, mleko, sok, kawowiec, cukier, wyrób piekarski, dżem, jajka;
  2. Przekąski ~ 500 kcal., np. kawa, czaj, mleko, cukier, herbatniki, czekolada;
  3. Obiad ~ 1000 kcal., np. zupy, drugie posiłek z surówką, legumina, bochenek, masło, mleko, cukier, pik bądź piwo;
  4. Kolacja ~ 1100 kcal., np. wędliny, bochenek, masło, ser, sałatka, kawowiec, cukier, mleko, desery, owoce, pik bądź piwo;

Średnie konsumpcja w Azji, Afryce i Ameryce Południowej

Średnia dzienna koszt energetyczna wynosi ok. 2000 kilokalorii, dokąd śniadanie, obiad azali kolacje nie są urozmaicone, a składają się na nie przede wszystkim pokarmy takie kiedy: ryż, warzywa, niewielkie ilości mięsa i jaj, ryby, fasola i rośliny okopowe.

Należałoby zobaczyć

  • GUS
  • Sytuacja gosp. domowych w Polsce na rok kalendarzowy 2004r. (Tab.4 i 5. dot. m.in. poziomu spożycia) - GUS
  • Porównanie danych statystycznych z 2003 i 2004r - GUS

Kategorie: Geografia • DietetykaUkryte kategorie: Strony do weryfikacji • Zalążki artykułów

Witaminy

07 Dec 2008

Ten paragraf wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Wypada w poprzednio usprawnić: opisać dietetyczną charakterystykę witamin.
Dokładniejsze informacje o tym, co trzeba udoskonalić, być przypuszczalnie znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po wyeliminowaniu wskazanych w górę niedoskonałości prosimy uniknąć wzornik {{Wycyzelować}} z kodu tego artykułu.


Przykład witaminy - przepis strukturalny witaminy A (retinolu)

Witaminy - organiczne zależności chemiczne, substancje egzogenne (t.j. takie, które są niezbędne na rzecz prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego i które muszą być dostarczone z pożywieniem, skoro już sam system nie potrafi ich wytworzyć).

Nazwa pochodzi od łacińskich słów vita (byt) i amina - pokrewieństwo syntetyczny obejmujący grupę aminową. W rzeczywistości nie wszystkie witaminy taką grupę posiadają, np. witamina D jest przedstawicielem sterydów. Imię została wymyślona przez polskiego biochemika Kazimierza Funka w 1912 r. Funk jest i eksplorator witamin - w 1912 roku wyizolował tiaminę. Witaminy z definicji są niezbędne człowiekowi do życia i muszą być dostarczone z pozornie. Z reguły tej wyłamuje się witamina D (kalcyferol), która produkowana jest przez komórki skóry wobec wpływem promieni UV. Ciekawostką jest to, iż witamina D oryginalnie określona była mianem A (odkryta była poprzednio obecną A - retinolem), od łacińskiego antyrachitic, w charakterze iż chronił poprzednio krzywicą (u dzieci) i osteoporozą. Witaminy nie należą do typowych składników pokarmowych - pełnią funkcję regulacyjną.

Spis treści

//

Podział

Z punktu widzenia chemicznego witaminy należą do różnych grup związków organicznych, a zaledwie ich obrączkowanie na rzecz organizmów żywych pozwala przedstawiać je przy wspólną nazwą. Z tego ponadto powodu tradycyjnie witaminy dzieli się na:

  • rozpuszczalne w tłuszczach
    • Witamina A (retinol i jego pochodne)
    • Witamina D (cholekalcyferol i pochodne)
    • Witamina E (tokoferol)
    • Witamina K (fitochinon, menadion).

Od czasu do czasu za witaminę (F) uważa się również nienasycone kwasy tłuszczowe, nie jest to atoli uniwersalnie zaakceptowany zdanie. Niekiedy do witamin zaliczane są podobnie Kwas liponowy (rzekoma witamina N) i partia związków oznaczanych w charakterze witaminy B z indeksem wyższym aniżeli 12, np: kwas orotowy (B13), kwas pangamowy (B15) amigdalina (B17) - nie jest to atoli uniwersalnie przyjęte.

Podział ów jest główny z co w żadnym wypadku dwóch powodów:

  • czynniki zaburzające przemiana materii tłuszczów w zakresie ich trawienia i wchłaniania, będą zaburzały przemiana materii witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
  • witaminy rozpuszczalne w tłuszczach względnie bez trudu przeholować, dlatego że kumulują się w tkankach bogatych w lipidy. Z kolei witaminy rozpuszczalne w wodzie (z wyjątkiem witaminy B12) nie są magazynowane, ich przekroczenie wydalany jest z moczem w ciałku nerkowym. W związku z tym, witaminy rozpuszczalne w wodzie, pomijając B12, w odróżnieniu od rozpuszczalnych w tłuszczach, muszą być non stop dostarczane do organizmu.

Maszyneria działania

Wyróżnia się trzy mechanizmy:

  • funkcja kofaktorów - działają racja gdy witaminy z grupy B; same witaminy B nie są kofaktorami, nie wcześniej ich zmiana chemiczna w organizmie prowadzi do powstania kofaktorów; bez dostarczenia witamin z grupy B układ nie prawdopodobnie wprawdzie wyprodukować tych kofaktorów
  • działanie antyoksydacyjne (beta-karoten, tokoferole, kwas askorbinowy)
  • działanie receptorowe, pochodne witaminy A - głównie kwas retinowy, a oraz pochodne witaminy D; komórki organizmu posiadają swoiste receptory na rzecz tych związków; powoduje to, iż wielu badaczy klasyfikuje te relacje do hormonów; nie są to niemniej jednak ani hormony, ani cytokiny, atoli relacje posiadające receptorowe działanie innego rodzaju.

Działają przeciwstawnie do antywitamin.

Postać występowania

Witaminy mogą przenikać do organizmu jako:

  • witaminy preformowane
  • prowitaminy (relacje ulegające w organizmie przekształceniu we właściwą witaminę).

Zapotrzebowanie

Dzienne potrzeba posiadania na witaminy jest niewielkie i liczone w miligramach (mg), a co więcej w mikrogramach (μg).

Przedawkowanie, nieobecność ewentualnie pozbawienie jakiejś z witamin, po wyczerpaniu zapasów organizmu, prowadzi do jednostek chorobowych, które nazywamy w relacje od zaawansowania hiperwitaminozą (przedawkowanie), hipowitaminozą (deficyt częściowy) bądź awitaminozą (integralny brak).

Związki organiczne, które nie prędzej w organizmie zostają przekształcone w odpowiednią witaminę, nazywa się prowitaminami.

Porównanie wybranych witamin

R*
Nazwa wit.
Źródła pokarmowe
Rola w organizmie
Awitaminoza
Hiperwitaminoza

T
ł
u
s
z
c
z
e

A
(retinol)

Jaja, wątroba, mleko, masło, ser, jagody, szpinak, tran, produkty mleczne, tłuste ciało zaś, w charakterze prowitamina: karoten, marchewka, pomidory, forsa, groch dolar, tran i owoce dzikiej róży

Odpowiada za prawidłowe widzenie o zmroku, zmniejsza rogowacenie naskórka, poprawia mentalność skóry, chroni skórę zanim promieniami UV, zwiększa skład kolagenu w skórze właściwej. Dzieci z niedoborem witaminy A rosną nieprawidłowo.

“Kurza ślepota” (niedowidzenie o zmierzchu), zmiany skórne

Wady wrodzone u dzieci matek z hiperwitaminozą w czasie ciąży, zmniejszone uwapnienie ciało mogące uwzględnić do osteoporozy, pomnożenie wątroby, bóle stawów, ból głowy.

D
(kalcyferol)

Tran, wątroba, masło, jądra, mleko, mięso.

Czysty ranga: 20-60 ng/ml (50-150 nM/l), hiperwitaminoza: do góry 150 ng/ml, hipowitaminoza: 8-20 ng/ml, awitaminoza: pod spodem 8 ng/ml

Wchłanianie wapnia, przemiana materii tkanki kostnej

Krzywica u dzieci, osteoporoza u dorosłych

Demineralizacja i złamania trup, zwracanie i zwracanie, niedostatek apetytu, zaparcia, rozluźnienie i łatwe męczenie się, nadmierne zamiłowanie, wzmożone oddawanie moczu, świąd skóry, bóle głowy

E
(tokoferol)

Migdały, margaryna, jądra, orzechy włoskie i ziemne, kiełki pszenicy, mąka pełnoziarnista, mleko, kapusta brukselska i inne zielonolistne jarzyny, owoce dzikiej róży, orzechy laskowe, kwiaty lipy, algi, oleje roślinne (sojowy, kukurydziany, słonecznikowy).

Potrzeba posiadania: 8-13 mg na dobę

Główny antyoksydant chroniący komórki poprzednio utleniaczami, chroni czerwone krwinki nim przedwczesnym rozpadem, terapia męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych, miażdżycy natomiast chorób serca

Rozdrażnienie, odprężenie zdolności koncentracji, zaburzenia funkcjonowania i odprężenie mięśni szkieletowych, rogowacenie i wczesne starzenie się skóry, gorsze zabliźnianie się ran, zapaść wzroku, anemia, niepłodność, zwiększone ryzykowny krok chorób sercowo-naczyniowych

Zmęczenie, bóle głowy, odprężenie mięśni, zaburzenia widzenia. Nadwyżka w czasie ciąży przypuszczalnie być niesprzyjający na rzecz płodu

K
(fitochinon)

Brokuły, rzepa, szpinak, kapucha, warzywo kapustne właściwa, lucerna, fukus, awokado, brzoskwinie, ziemniaki, worek mosznowy, jogurt, ser, wątroba, oliwa sojowy i szafranowy, tran z wątroby ryby

Krzepnięcie krwi

Krwawienia - tzw. skazy krwotoczne, słaba krzepliwość krwi, ułatwienie powstawania krwotoków wewnętrznych i zewnętrznych, problemy z gojeniem się ran, trudności w mineralizacji ścierwo, zwiększone ryzykowny krok rozwoju nowotworów, zapłon jelita, biegunki

Rozpad krwinek czerwonych, anemia, nadmierne ekskrecja potu, odczucie gorąca, wydłużenie czasu krzepnięcia krwi, u niemowląt - żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej

W
o
d
a

Grupa witamin B

B1
(tiamina)

Mięso, wątroba, jądra, zaczyn, owoce strączkowe, bochenek razowy, mleko.

Potrzeba posiadania: ok. 1,6 mg na dobę

Prawidłowy pozycja tkanki nerwowej, przemiana materii cukrów i lipidów. Rozkładana przez alkohol

Niedobór być może być wywołany spożywaniem alkoholu. Objawy niedoboru: Zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego. Awitaminoza: schorzenie beri-beri, zapłon wielonerwowe

Nadmiar potencjalny dopiero co w wypadku zastrzyków. Objawy: odprężenie, obrzęki, poty, wymioty, zmęczenie, zadyszka, miejsce spuchnięte krtani, zawroty głowy, drżenie mięśni, zaburzenia rytmu serca, reakcje alergiczne, w skrajnych przypadkach przypadkiem osiągnąć cel do śmierci.

B2
(ryboflawina)

Jaja, wątroba, ser wychudzony, migdały, grzyby, zwierzyna, ziele części warzyw, łosoś, pstrąg, makrela, wypiek pełnoziarniste, małże, fasola, groszek, soja, mleko, jogurt, kefir, maślanka, zakwas i orzechy włoskie.

Potrzeba posiadania: ok. 1,5 mg na dobę

Przemiana białek i węglowodanów, bierze wkład w biochemicznych przemianach w siatkówce

Zmiany skórne (łojotok, zajady, zmiany w obrębie rogówki, światłowstręt, bessa ostrości wzroku, łzawienie, opóźnienie wzrostu, wypadanie włosów, bieda z koncentracją, zawroty głowy, bezsenność, zaburzenia oddechowe, wadliwe aktywność układu nerwowego i błon śluzowych, dystrofia mięśni

Nudności i wymioty

B3, PP
(niacyna)

Wątroba, chude ciało, serca, drób, ryby, fasola, groszek, zaczyn piwne, masło orzechowe, odtłuszczone mleko, ser, soja, orzechy, suszone brzoskwinie, pełne zarodek, migdały, grzyby. Stosowanie leków przeciwpadacz- kowych, nadmierne spożywanie cukru, słodyczy ewentualnie napojów słodzonych prowadzi do utraty niacyny

Utlenianie biologiczne, uczestniczy w tworzeniu czerwonych ciałek krwi, hamuje toksyczne aktywność związków chemicznych i leków, reguluje ranga cholesterolu we krwi, rozszerza naczynia krwionośne, oddziałuje opłacalnie na układ poruszony i sytuacja mentalny, poprawia ukrwienie skóry i kondycję włosów

Osłabienie, bezsenność, bóle głowy, trudności z pamięcią, zaburzenia w działaniu układu nerwowego (uderzenie, wyrzuty sumienia, depresje, nadmierna działanie), choroby skórne, pelagra, czułość skóry na przestrzeń niezadrukowana słoneczne

Mało toksyczna; bóle głowy, mrowienie, zaczerwienienie skóry, ciarki głowy, poruszenie w uszach, dyspepsja, niewydolność wątroby, niemiarowość tętna serca i psychozy, ubytek łaknienia, zatężenie kwasu moczowego, intensyfikacja zawartości glukozy w osoczu

B6
(pirydoksyna)

wątroba, ciało, drób, makrela, jądra, mleko, zakwas, jarzyny (warzywo kapustne, groch baks, kapusta cypryjska, marchewka, szpinak, ziemniaki, fasola), zboża (kiełki pszenicy), soja, orzeszki ziemne, orzechy włoskie, pestki dyni, banany, awokado.

Potrzeba posiadania: dorośli - ok. 2 mg na dobę. Maksymalna bezpieczna doza dzienna: dorośli - 100 mg

Przemiany aminokwasów, procesy krwiotwórcze, prawidłowe działanie układu nerwowego, zwiększa solidność organizmu, łagodzi skutki uboczne leków, wspomaga kuracja nerek, zapobiega tworzeniu się kamieni nerkowych, pomaga przeciwstawiać się ból i zesztywnienia nadgarstka i dłoni, łagodzi objawy tzw. napięcia przedmiesiączkowego (depresji, drażliwości, bolesności do karmienia dzieci, bólów głowy), wspomaga terapia łojotokowego zapalenia skóry, wypadania włosów, zapalenia warg i języka

Zmiany w szpiku kostnym, nieprawidłowości w układzie nerwowym (drżenie), splin, odrętwienie, bezsenność, ogólne zmiana na gorsze samopoczucia, ubytek sprawności procesów myślowych, zapalenia nerwów, zmniejszona solidność na infekcje, stany zjednoczone zapalne skóry, anemia, kamica nerkowa, zmęczenie, torsje, odruchy wymiotne, zaburzenia w funkcjonowaniu mięśnia sercowego, wzmocnienie ryzyka powstawania nowotworów, u dzieci - opóźnienia umysłowe, nieprawidłowości w budowie zwłoki tudzież objawy padaczkowe, drażliwość

Zaburzenia układu nerwowego: trudności w poruszaniu się, niedostatek koordynacji ruchu, zwyrodnienia tkanki nerwowej, odczucie mrowienia - drętwienie kończyn; wpływa niekorzystnie na frekwencja aminokwasów we krwi. Zmiany ustępują po zaprzestaniu nadmiernej suplementacji witaminą B6. Podobne skutki uboczne nie występują niedaleko pozyskiwaniu witaminy B6 z pokarmu

B7, H
(biotyna)

Wątroba, orzechy włoskie i ziemne, mąka sojowa, żółtka jaj, kraby, migdały, sardynki, grzyby, brunatny (prawdziwy) ryż, mąka pełnoziarnista, szpinak, marchewka, pomidory.

Potrzeba posiadania: ok. 200 µg na dobę.

Uczestniczy w syntezie aminokwasów, cukrów, białek i kwasów tłuszczowych, wspomaganiu funkcji tarczycy, uczestniczy w przemianie dwutlenku węgla, wpływa na właściwe działanie skóry i włosów, uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny (odpowiedzialnej za krzepliwość krwi).

Zmiany skórne (wysypki, stany zjednoczone ameryki północnej zapalne), wypadanie włosów, powiększony szczebel cholesterolu, zmiany zapalne jelit. Biotyna przypadkiem być syntetyzowana przez florę bakteryjną, wobec tego do jej niedoboru dochodzi nader z rzadka, średnio wobec wpływem innych czynników aniżeli deficyt pożywny (np. szerokospektralna antybiotykoterapia)

Nietoksyczna na rzecz ludzi

B12
(cyjanokobalamina)

Mleko, produkty pochodzenia zwierzęcego: wątroba, nerki i czerwień, chude ciało, ryby, skorupiaki, sery, jaja.

Potrzeba posiadania: dorośli - ok. 1-2 μg na dobę

Procesy krwiotwórcze

Niedokrwistość

Nietoksyczna, obok stosowaniu przez dłuższy era niezmiernie dużych dawek u niektórych ludzi mogą opuścić szeregi objawy uczuleniowe

B11, B9, M
(kwas foliowy)

Zielone jarzyny liściaste, rośliny strączkowe, ziarna zbóż, pomidory, soja, buraki, orzechy, słonecznik, zaczyn piwne, wątroba, żółtko jajka, banany, pomarańcze, awokado.

Kobietom w ciąży i pozostałym, w wieku rozrodczym zaleca się suplementację w dawce 0,4 mg

Jest niezbędna do syntezy kwasów nukleinowych. Odpowiada za czysty postęp płodu.

Niedobór: zakaz wzrostu i odbudowy komórek w organizmie, mała liczba czerwonych ciałek we krwi, wady cewy nerwowej u płodu

Nadmiar: bezsenność, zdenerwowanie. Nietoksyczna na rzecz ludzi

C
(kwas askorbinowy)

Ziemniaki, warzywo kapustne kiszona, owoce dzikiej róży, czarne jagody, maliny, jeżyny, owoce cytrusowe, papryka, kapusta brukselska, warzywo kapustne, cebula zwyczajna, szpinak, brokuły, kalarepa, jabłka, soja, pomidory, karczochy.

Potrzeba posiadania: ok. 60 mg na dobę

Prawidłowy położenie tkanki łącznej, poprawia solidność i przyspiesza czas gojenia ran

Gnilec (szkorbut)

Nietoksyczna, zaburzenia w układzie pokarmowym i nerwowym, wysypka skórna, u osób mających problemy z nerkami prawdopodobnie rozpędzać się generowanie się kamieni nerkowych, uzależnia. Nadwyżka w czasie ciąży prawdopodobnie być przeciwny na rzecz płodu

R* - rozczynnik danej witaminy

Dawne witaminy

Dawna nazwa
Nazwa chemiczna
Uwagi

Witamina B4
Adenina

Witamina B8
Adenozynomonofosforan

Witamina F
Egzogenne kwasy tłuszczowe

Witamina G
Ryboflawina
obecnie w charakterze Witamina B2

Witamina H
Biotyna
obecnie jak Witamina B7

Witamina J
Pirokatechina

Witamina L1
Kwas antranilowy

Witamina L2

Witamina M
folacyna
obecnie jak Witamina B9

Witamina O
Karnityna

Witamina P
Flawonoidy
obecnie nieklasyfikowane w charakterze witamina

Witamina PP
Niacyna
w nowych opracowaniach jak Witamina B3

Witamina U

Zobacz też

  • multiwitamina
  • znaczenie biologiczne pierwiastków
  • mikroelementy

p • d • e
Witaminy (A11)

Rozpuszczalne w tłuszczach

Retinol (A) • Kalcyferol (D) • Tokoferol (E) • Egzogenne kwasy tłuszczowe (F/FF)1 • Fitochinon (K)

Rozpuszczalne w wodzie

Tiamina (B1) • Ryboflawina (B2/G) • Niacyna (B3) • Adenina (B4)1 • Kwas pantotenowy (B5) • Pirydoksyna (B6) • Biotyna (B7)2 • AMP (B8)1 • Kwas foliowy (B9/B11/M) • Kwas p-aminobenzoesowy (B10/B18) • Cyjanokobalamina (B12) • Kwas orotowy (B13) • Witamina B14 (B14)1 • kwas pangamowy (B15/B16) • Amigdalina (B17) • Witamina B22 (B22) • Kwas askorbinowy (C) • Biotyna (H)2 • Kwas antranilowy (L) • Kwas liponowy (N) • Karnityna (O/Bt/T)1 • Flawonoidy (P)1 • Koenzym Q10 (Q)1

1 - teraz nie uznawana za witaminę
2 - nazwy witamina H i B7 stosowane zamiennie

 

Kategorie: Witaminy • DietetykaUkryta kategoria: Artykuły wymagające dopracowania

Makrobiotyka

07 Dec 2008

Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji.
Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości.

Makrobiotyka, z języka greckiego “macro” (masywny, długi) + “bios” (byt), jest stylem życia polegającym na przestrzeganiu odpowiedniej diety. Termin zostało sformułowane przez Christopha Wilhelma Hufelanda z Szkop, w jego książce, “Makrobiotik, oder die Kunst das menschliche Leben zu verlängern” (“Makrobiotyka, czy też Okaz Rozszerzania Ludzkiego Życia”), z 1796 roku.

Spis treści

//

Historia

Makrobiotyczna metodyka została przyniesiona do Europy z Japonii przez Georgea Ohsawae (1893-1966). Oshawa był Japońskiem filozofem, kto został ożywiony do sformalizowania zasad makrobiotyki przez Kaibara Ekiken, Andou Shōeki, Mizuno Nanbaku, i Sagen Ishizuka, natomiast jego uczniów Nishibata Manabu i Shojiro Goto.

Ohsawa wpłynął nader na Nishibata Manabu (jaki nauczał dojmująco w Paryżu, i konsekwentnie przywiózł teorie makrobiotyczne do Ameryki Północnej w późnych latach sześćdziesiątych (Hipisi), jak jeden mąż ze swoimi uczniami Herman Aihara, Michio Kushi i Aveline Kushi, a dodatkowo wieloma innymi wyznawcami zasad makrobiotycznego odżywiania.

Zanim wyraz “makrobiotyka” weszło do globalnego użytku, był z drugiej ręki nauka zawodu, uznany w charakterze Unikalna zasadaUnique Principle (nakłanianie prosto z mostu z języka japońskiego).

Filozofia

Wyznawcy makrobiotyki wierzą, iż pokarm (dary nieba) i jego stan, oddziałują i wpływają na nasze byt w podejście bardziej natężony, aniżeli zdaje sobie z tego sprawę gros ludzi. Uważają, iż całokształt co jemy odbija się na naszym zdrowiu, dobrym (ewentualnie złym) samopoczuciu i szczęściu (bądź nieszczęściu). Ogłaszają, iż lepiej jest selekcjonować pokarmy poddane mniejszej obróbce termicznej albo chemicznej, w wyższym stopniu naturalne i te, do produkcji których użyto więcej tradycyjnych metod naturalnych, przygotowane przez rodzinę, przyjaciół bądź samemu.

Makrobiotyka kładzie ucisk na lokalnie uprawiane, organicznie wyhodowane pełne nasiono, zboża, strączkowe, jarzyny, owoce, wodorosty i sfermentowane produkty sojowe, połączone w posiłkach, w odniesieniu do podstawowych zasad zbalansowania, między ich właściwościami yin i yang. Makrobiotyka właściwie nie przywiązuje wagi do oficjalno-naukowych zasad żywienia i oficjalno naukowej, tradycyjnej piramidy żywieniowej, uważając ją za nienaturalną i nieprawdziwą. Zboża (a w szczególności, ryż), są uważane za “w rzeczy samej zbalansowane” w teorii Yin i Yang i to właśnie one stanowią podstawa Makrobiotycznej diety. Pokarmy które są nadzwyczajnie Yin (zimne), takie podczas gdy ogromnie słodkie pokarmy, mleko azali także krańcowo Yang (gorące), takie podczas gdy ostre przyprawy, czerwone ciało, spożywa się niezwykle sporadycznie, chyba że w ogóle. Właściwości yin/yang (ogrzewające/ochładzające) danego pokarmu, ustala się na podstawie wielu właściwości: odczyn kwasowości danego produktu, to dokąd wiadomy plon rósł (prowincja bagienny, czy też chudy, natomiast również umiejscowienie na krzaku – kuśka, a po drugiej stronie owoc jadalny na szczycie drzewa), barwa danego pokarmu, forma, przyprawa, zwartość danego pokarmu.

Ohsawa opisuje dziesiątka diet w charakterze całokształt, w których współpraca w różnych proporcjach, mają następujące grupy żywieniowe: zboża, jarzyny, zupy, pokarmy pochodzenia zwierzęcego, sałatki i owoce, desery i napoje. Idealna dietą “dziesięciu”, wedle Ohsawa, została nazwana dietą “Kawał 7″ i składają się na nią niespełna jedynie zboża (brąz ryż, jęczmień, proso, pszenica, zupełny owies, żyto i gryka alias krupy gryczana), z minimalną ilością napoi, drinków i używek.

Niektórzy naśladowcy starają się poszerzyć dietę w makrobiotyczny sznyt życia. Ludzi którzy praktykują Makrobiotyczny sznyt życia, starają się patrzeć naturę przemian yin i yang w życiu codziennym. Starają się zbalansować wahania yin i yang, w trosce o swoje przypadek i żyć w harmonii z naturą i psychicznymi siłami które nas otaczają.

W praktyce

Makrobiotyczna Dieta zestawienie

Co jeść:

  • Pełne zboża: 50-60% codziennego pożywienia - ryż prawdziwy, pszenica, jęczmień, owies, proso, żyto, kukurydza, gryka, produkty pełnoziarniste: grubo zmielona pszenica, płatki owsiane, makaron, pasta, bochenek i inne produkty mączne.
  • Zupy: jedna-dwie filiżanki dziennie - do zup jest dozwolone użyć jarzyny, zboża, fasolę, ryby, miso i przyprawa sojowy; pierwsze powinna mieć zrównoważony, wrażliwy odczucie smakowe tzn. niezbyt słony i niezbyt bezpłciowy natomiast nie powinna być ani za gorąca ani za zimna.
  • Warzywa: 20-25% - gotowane w wodzie bądź na parze, pieczone, smażone, w postaci sałatek i marynat; najlepsze są sezonowe jarzyny spożywane w okresie ich dojrzewania; naokoło dwójka trzecie gotuje się, z jednej trzeciej przyrządza się surówki (więcej wiosną i latem); wystrzegać się powinno się warzyw sztucznie konserwowanych i mrożonych.
  • Warzywa strączkowe: 5-10% - świeże czy też suszone, gotowane podzielne ewentualnie w całości ze zbożem, warzywami tudzież w charakterze osprzęt do zup; przykłady: fasolka azuki, bób, ciecierzyca, fasola półksiężycowata (limeńska), soczewica, soja, fasola, groch.
  • Ryby: kilka baty w tygodniu - w niewielkich ilościach; lepsze są te o białym mięsie: dorsz, krowa, halibut, okoń nadmorski, stynka, sola, skoro zawierają mniej tłuszczu aniżeli ryby o mięsie czerwonym podczas gdy: sieja, śledź, makrela, łosoś, sardynki, tuńczyk; zaleca się także spożywanie ryb morskich miast słodkowodnych.
  • Nasiona i orzechy: jako przekąska - sezam, słonecznik, pestki dyni, migdały, orzechy laskowe, orzechy ziemne, orzechy włoskie, orzeszki pistacjowe, kasztany jadalne.
  • Owoce: kilka cięgi tygodniowo - najlepiej gotowane bądź suszone w droga rzeczywisty, w postaci przekąsek ewentualnie deserów, powinni dać początek z najbliższej okolicy: jabłka, gruszki, morele, czereśnie, śliwki, brzoskwinie, winogrona, jagody; unika się owoców tropikalnych, np.: grejpfrutów, ananasów, mango.
  • Desery: kilka lanie w tygodniu - w niewielkich ilościach: placki, budynie, ciasta, leguminy; w miejsce cukru a miodu stosuje się wyprodukowane ze zboża naturalne środki słodzące: eliksir ryżowy, słód jęczmienny.
  • Olej: - do pieczenia ryżu, kluska, warzyw, zboża, ryb, do zapraw sałatkowych i sosów, pierwszy jest tłoczony na ziąb, nierafinowany oliwa roślinny: sezamowy, kukurydziany, gorczyczny, oliwkowy, orzechowy.
  • Napoje - tlenek wodoru źródlana ewentualnie studzienna; najlepsze napoje to kawowiec zbożowa i niearomatyzowane herbaty ziołowe; rzadziej wolno używać herbatę zieloną, soki owocowe i warzywne, mleko sojowe, chmiel, pik; trzeba stronić czy też co w żadnym wypadku wielce opuszczać pijaństwo czarnej herbaty i kawy, lemoniady, koktajli mlecznych, spirytualiów.

Projekt kompozycji makrobiotycznych dań

jest podzielona / odnosi się do:

  • pory roku (wiosenka, latko, jesienny czas, zima)
  • pory dnia (wcześnie rano, środek dnia, po południu)
  • ilości oleju (tłuszczu) i soli w posiłku
  • proporcji yin/yang w produktach z których przygotowano danie
  • koloru produktów z których przygotowano potrawa (5 kolorów powinno stać się użytych w standardowym daniu: komunistyczny, biała barwa, lazur, żółty i czarny)
  • smaków (aromatów) produktów użytych do skomponowania królestwo danii (5 smaków powinno być użyte: rozkoszny, nieprzyjemny, świdrujący, zrzędliwy, słony) – patrz hipoteza 5 przemian
  • temperatury produktów z podawanym daniu (całość powinna być -,0,+ w związki od pory roku/dnia, gdy podajemy posiłek)

Techniki przygotowania posiłku

Jedzenie makrobiotyczne jest dozwolone przygotować na multum sposobów, większa część jest wymieniona w tym miejscu: Gotowanie na parze, gotowanie, na bezkompromisowo, ohitashi, nishime, nitsuke, kinpira, sukiyaki, nabe, pieczenie w piekarniku, gotowanie w szybkowarze, tempura, smażenie.

Pokarm w związki od pory roku

Na wiosnę:

  • pokarmy które zwiększają wielkość energii (w nas)
  • dzikie skupisko krzewów, kiełki, nieco sfermentowane posiłek, gatunki ziarna, śwież zieleń
  • styl lekkiego gotowania: na parze, gotowanie przez krótko w małej ilości wody, itd.

W Lecie:

  • pokarmy z mniejszą dawką mocnej energii (w wyższym stopniu styl-yin (oziębianie) żywienia)
  • dużo zielonego, słodka kukurydza, owoce, dynia
  • lekkie gotowanie: na parze, obgotowywanie, itd.

Na Jesień:

  • jedzenie wzmacniające energetycznie
  • korzenne jarzyny, bania (zimowa), fasole, zboża itd.

W zimie:

  • gorące, energetyzujące pokarmy
  • okrągłe jarzyny, marynaty, jarzyny korzeniowe, itd.
  • więcej miso, shoyu, oliwy i soli

Przechodzenie na dietę makrobiotyczną

Tym, którzy chcą przejść na dietę makrobiotyczną, poleca się, podczas gdy w przypadku przechodzenia na jakąkolwiek dietę, tak aby poczytali oni więcej na ów sprawa i w miarę siła skonsultowali się z dietetykiem ewentualnie lekarzem, poprzednio rozpoczną swoja przygodę, ewentualnie na sprawa zachorowania. Jest zalecane, iżby każda dieta była wprowadzana bez pośpiechu. Jest dozwolone rozpocząć od zredukowania pokarmu pochodzenia zwierzęcego, rafinowanej mąki, cukru, produktów mlecznych i jak mucha w smole rozpocząć zamieszkiwać pełne zarodek i dobrej jakości świeże warzywa.

Podział Yin do Yang w produktach żywnościowych

Dieta makrobiotyczna opiera się na idei ochładzających (Yin) i rozgrzewających (Yang) produktów żywnościowych. W toku procesu trawienia produktu Yin w organizmie powstaje chłód, analogicznie w ciągu trawienia produktów Yang, robi nam się serdecznie, a nieraz chociażby żar (na przypadek po użyciu dużej ilości ostrych przypraw). Odpowiednio jest znać, iż moc między produktami z krańcowego Yin do krańcowego Yang jest płynna. Gros produktów znajduje się kędyś po środku i jest w wyższym stopniu czy też mniej odchylona w jedną ze stron, Yin (zimna) lub Yang (ciepła). Tradycyjna sztuka lekarska chińska w tym celu rozróżnia 5 grup pokarmów. Pokarmy zimne, chłodne, neutralne, ciepłe i gorące. W diecie makrobiotycznej, koncentrujemy się na grupie pokarmów neutralnych (pełne nasiono, jarzyny i owoce), unikając skrajności.

Makrobiotyka vs. normalna Japońska kuchnia

Ponieważ makrobiotyka w pierwszej chwili przyszła z Japonii, nie jest zaskoczeniem to, iż ma płeć słaba mnogość wspólnego z tradycją kuchnią Japońską. Do licha i trochę makrobiotycznych składników (np. wodorosty) jest równocześnie podstawowymi składnikami kuchni Japońskiej.

Makrobiotyka vs. wegetarianizm

Pomimo iż nie istnieje żadna wegetariańska miłość mądrości odnosząca się do MBD (Macro Biotic Diet), w praktyce jest dozwolone odnaleźć podobieństwa. Wielce trochę produktów pochodzenia zwierzęcego (na początkowych szczeblach diety makrobiotycznej. Na wyższych w ogóle nie spożywa się produktów zwierzęcych). Owszem jest zatem, bowiem większa część zwierząt daje produkty pokarmowe które są niezwykle Yin albo Yang. Wskutek tego po prostu się ich nie stosuje. Tylko w specjalnych wypadkach.

Przykładowe Makrobiotyczne dania

  • pełne ziarno
  • sushi
  • japońskie “kule ryżowe” znane dodatkowo jak Onigiri czy też Omusubi
  • mochi
  • standardowa pierwsze miso
  • zupa miso z daikon

Krytycyzm

Naśladowanie makrobiotycznej diety nie jest powszechnie akceptowane w charakterze ćwiczenia zdrowotna. Dieta ta była studiowana przez zachodnich ekspertów medycznych i z dziedziny odżywiania, i niektórzy podsumowali, iż dieta makrobiotyczna, jak jest dokładnie przestrzegana, przypadkiem poniekąd, na rzecz niektórych osób być szkodliwa. Oto przekraczający miarę przypadek takiego krytycyzmu: “The Council of Foods and Nutrition of the American Medical Association and the Committee on Nutrition of the American Academy of Pediatrics (Porada Żywności i Odżywiania Amerykańskiego Stowarzyszenia i Komisja Odżywiania Amerykańskiej Akademii Pediatrii), potępia co z większym natężeniem restrykcyjne odmiany diety makrobiotycznej i jej właściwości odżywczych. Ścisłe droga do diety makrobiotycznej przypadkiem wydać plon szkorbutem, anemią (hypoproteinemia, hypocalcemia, emaciation due to starvation), utratą funkcji nerek z powodu zredukowania pobieranych płynów, różnymi formami niedożywienia, a poniekąd śmiercią.”

Ciekawe jest to, iż wielu z oryginalnych pomocników Georga Oshawy, nie zgadza się gorąco, co do niektórych punktów, zasad, założeń makrobiotyki. Mme Francoise Riviere i Mr. Rene Levy, którzy oboje uczyli się wprost od Oshawy, za czasów jego pobytu we Francji, zalecają restrykcyjną dietę “Numero Sept” (spartańską dietę żart 7, na którą składa się brunatny ryż i parę łyżek warzyw, fasoli adzuki i spore ilości sosu sojowego i gomasio = nasiono sezamu + sól) na rzecz wszystkich którym przychodzi im naprowadzać odnośnie makrobiotyki. Są oni nadzwyczaj krytyczni względem łagodniejszych odmian diet Makrobiotycznych proponowanych przez Michio Kushi.

Paradoksalnie, wbrew tego, iż dieta makrobiotyczna była nauczana w charakterze dieta, która leczy raka, Michio Kushi i Abeline Kushi – oboje liderzy ruchu makrobiotycznego w USA – cierpieli na te choroby. Kochanka Kushi zmarła na raka szyjki macicy w 2001 w wieku 78 lat. Jej córa zmarła na raka w 1995. Stwórca Kushi teraz choruje na raka.

Anthony Sattilaro, M.D., którego lektura, “Recalled by Life” (”Wezwany ponowanie przez byt”), opisuje w detalach gdy cofnął raka, na skutek wprowadzeniu makrobiotycznych zasad żywienia, zmarł na raka prostaty w 1979.

W kontraście do innych ruchów zdrowotnych, mrowie wyznawców makrobiotyki pali i pije kawę (uważając to za yangującą – rozgrzewającą działanie). Niektórzy uważają, iż niedostatek białka i dobrych tłuszczów prawdopodobnie rodzić poważne choroby.

Obrona

Żywienie jest dopiero co jednym z elementów “właściwego sposobu życia”, w trosce o twierdzenie sobie zdrowia i długowieczności. Ważny jest ożywienie na świeżym powietrzu, żywot w przyjaznej pełnej miłości atmosferze, schludność zarówno ciała duchowego kiedy i fizycznego. To pełnia właśnie w sumie przypadkiem nam ofiarować doszczętnie upragnione traf. Chcąc żyć, wypada stykać się z życiem i wszystkim tym co żywe. Ze świeżym pokarmem pełnym życia. Trzeba od początku do końca wzdychać czystym powietrzem itd. Należy oglądać na całokształt przez pryzmat całości. Uprzątnąć system. A później niańczyć go tym co ma w sobie życie.

Książki (niekoniecznie po polsku)

  • Makrobiotyka w polskiej kuchni, alias ponowne pojawienie się do dawnego naturalnego sposobu odżywiania – Stanisława Olko
  • “Unproven methods of cancer management: macrobiotic diets”. CA: a Cancer Journal for Clinicians 1984;34:60-63.
  • Bowman BB et al. “Macrobiotic diets for cancer treatment and prevention”. Journal of Clinical Oncology 1984;2:702-711.
  • Macrobiotic Childcare & Family Health Kushi, M. & A.
  • Rebecca Wood (ed.), The New Whole Foods Encyclopedia: A Comprehensive Resource for Healthy Eating, New York, N.Y. : Penguin/Arkana, 1999, ISBN 0-14-025032-8
  • Christina Cooks, Christina Pirello
  • Teachings of Michio Kushi Kushi, M.
  • Macrobiotic Health & Resource Guide
  • Complete Guide to Macrobiotic Cooking Kushi, A.
  • Making the Transition to A Macrobiotic Diet, Carolyn Heidenry
  • Macrobiotic Approach to Cancer Kushi, M.
  • The Hip Chick’s Guide To Macrobiotics, Jessica Porter
  • Rice Is Nice, Wendy Esko
  • International Macrobiotic Directory 2004 Matson, R.
  • Sweet & Natural, Meridith McCarty
  • Sublime Soups, Lenore Baum, M.A.
  • Quick & Natural Macrobiotic Cookbook, A. Kushi & W. Esko
  • The Macrobiotic Brown Rice Cookbook, Craig Sams
  • Cooking the Whole Foods Way, Christina Pirello
  • Macrobiotic Diet Kushi, M. & A.
  • Macrobiotic Home Remedies Kushi, M.
  • Macrobiotic Health & Travel Directory
  • Macrobiotic Guidebook for Living Ohsawa, G.
  • Macrobiotic Way Kushi, M.
  • Changing Seasons Cookbook, Aveline Kushi & Wendy Esko
  • Macrobiotic Seminars of Michio Kushi Kushi, M.
  • Macrobiotic Way Kushi, M.
  • Self Healing Cookbook, Kristina Turner
  • Macrobiotics in America
  • Macrobiotic Pregnancy and Care of the Newborn Kushi, M. & A.
  • Summer Cookbook, W. Nelissen
  • Let Food Be Thy Medicine, A. Jack
  • The China Study, Dr. T. Colin Campbell
  • Macrobiotic Community Cookbook, Andrea Bliss-Lerman ISBN 1-58333-165-4
  • Lenores Natural Cusine, Lenore Baum
  • Sugar Blues. Zniewoleni przez cukier, William Dufty - Oficyna HITO
  • Domowe Sposoby Leczenia, Micho Kushi - Firma wydawnicza HITO
  • Leczyć ryżem, Alex i Gale Jack - Oficyna HITO

Linki zewnętrzne

  • macrobiotics.co.uk - Brytyjski komplet naczyń stołowych religijny makrobiotyce (ang.)
  • alchemylab.com - Alchemiczne właściwości pokarmów (ang.)
  • makrobiotyka.wroc.pl - środowisko edukacji makrobiotycznej we Wrocławiu

Kategoria: DietetykaUkryta kategoria: Strony do weryfikacji

Junk food

07 Dec 2008


chrupki kukurydziane

Junk food – angielskie epitet (literalnie “śmieciowe jadło”) opisujące posiłek tanią i łatwą w produkcji, jakkolwiek ubogą przy względem dietetycznym, zawierającą owszem zwane “puste kalorie”. Często nie nieustannie poprawnie utożsamiana z pojęciem fast food (w ofercie fast foodów prócz “pustych kalorii” znajdują się dodatkowo raz za razem częściej sałatki i surówki warzywne, które mogą ustanowić dietę uzupełniającą). Żywność typu junk food najczęściej zawiera masa soli kuchennej, tłuszczu i cukru, a i dodatków sztucznych i barwników takich gdy glutaminian sodu albo tartrazyna, zaś niewielkie ilości białka, błonnika, soli mineralnych i witamin.

Typowa jadło typu junk food to różnego rodzaju łamliwy kukurydziane, popcorn, chipsy, frytki itp. Do tej samej grupy zaliczne są podobnie napoje typu cola (Coca-Cola i Pepsi-Cola) o znacznej zawartości cukru, jednakże minimalnej czy też zerowej zawartości innych niezbędnych na rzecz organizmu ludzkiego składników.

Kategorie: Dietetyka • Sztuka kulinarna amerykańskaUkryta kategoria: Zalążki artykułów